Home › Blog › Pfas in je pan en op je aardbei
Uncategorized · 4 min lezen
Pfas in je pan en op je aardbei
PAN Nederland vond in zijn Pesticiden Eetwijzer op citrusvruchten, aardbeien en spinazie meerdere bestrijdingsmiddelen tegelijk. Dat gaat over resten op voedsel. PFAS in een pan of voedselverpakking vraagt een andere controle.
Aanleiding is de jaarlijkse Pesticiden Eetwijzer, met testresultaten van PAN Nederland. Citrusvruchten, aardbeien en spinazie leveren volgens die meting meerdere bestrijdingsmiddelen tegelijk op. NU.nl legde het voor aan twee toxicologen: emeritus hoogleraar Jacob de Boer en hoogleraar Annemarie van Wezel van de Universiteit Utrecht.
Pfas en pesticiden zijn niet hetzelfde probleem
De Boer maakt meteen het onderscheid dat in bijna elk keukenartikel door elkaar loopt. Pfas is een hele groep verbindingen. Sommige pfas zijn ook een bestrijdingsmiddel, maar meestal gaat het over de stoffen waarmee de antiaanbaklaag van je pan wordt gemaakt, of die in waterafstotende cosmetica en bepaalde plastics zitten.
Dat verschil bepaalt wat werkt. Biologisch kopen helpt volgens De Boer wel degelijk tegen bestrijdingsmiddelen: waar bij gewone supermarktproducten kleine hoeveelheden worden gemeten, wordt er bij biologische producten vrijwel niets aangetroffen. Voor pfas gaat die vlieger niet op. Van Wezel: pfas krijg je ook binnen via lucht, drinkwater en bodem, en dat zit dus net zo goed in biologische producten.
Het cocktaileffect wordt al beoordeeld, maar niet volledig
Meerdere pesticiden kunnen vergelijkbare effecten hebben. Daarom beoordeelt EFSA ook de cumulatieve blootstelling aan pesticiden, met groepen stoffen die gemeenschappelijke toxicologische effecten hebben. De eerste twee pilotbeoordelingen verschenen in 2020.
Een optelsom van milligrammen of het aantal aangetroffen middelen bewijst op zichzelf geen gezondheidsrisico: daarvoor tellen onder meer de stoffen, blootstelling en effecten. Het eerdere voorbeeld van tien keer één milligram was geen geldige risicoberekening.
Die beoordeling dekt nog niet iedere combinatie of ieder effect. De actuele EFSA-uitleg over chemische mengsels beschrijft verder onderzoek en een doeljaar van 2030 voor de benodigde cumulatieve beoordelingen van pesticidenresiduen. Dat werk verdient kritiek op de open gaten, zonder te doen alsof gecombineerde blootstelling nergens wordt meegenomen.
Voor je pan geldt iets anders dan voor je aardbeien
Op deze site gaat het over apparatuur, dus dat deel verdient een eigen antwoord. Een antiaanbaklaag is geen tikkende bom in je keuken, maar een beschadigde laag is wel het enige onderdeel van dit verhaal waar je zelf volledig over gaat. Een pan met krassen, afbladdering of een bodem die niet meer glad is, hoort weg. Niet uit voorzorg tegen iets vaags, maar omdat een laag die loslaat zijn werk niet meer doet en je hem dus toch al aan het opstoken bent.
Van Wezel wijst daarnaast op iets wat in de keukenwereld weinig aandacht krijgt: bewerkt eten is door allerlei apparaten gegaan en die lekken ook weer pfas, soms via de verpakking. Dat is geen reden om alles zelf te gaan malen, wel een reden om te snappen dat “onbewerkt” hier iets anders oplevert dan alleen minder zout.
Onze eigen “koop lokaal” is losser dan hij klinkt
Wij vinden, met Van Wezel, dat je binnen Europa beter af bent omdat het gebruik van pesticiden en pfas hier redelijk gereguleerd is. Daar hoort meteen bij dat Nederland zelf allesbehalve schoon is. Pfas is hier wijdverspreid; omwonenden van Chemours en mensen rond de Westerschelde hebben er meer van in hun bloed dan gemiddeld, en het RIVM raadt aan zo min mogelijk vis en mosselen uit de Westerschelde te eten. Zelfs eieren van hobbykippen bevatten meer pfas dan die uit de supermarkt. “Lokaal” is dus een vuistregel, geen garantie, en wie hem als garantie verkoopt, verkoopt lucht.
Variatie is geen garantie dat je PFAS vermijdt
Het RIVM verwijst naar het advies om gevarieerd te eten: afwisselen beperkt de kans dat je veel PFAS binnenkrijgt via producten met hogere gehaltes. Het voorkomt niet gegarandeerd blootstelling of ophoping. De eerdere algemene claim dat PFAS en veel bestrijdingsmiddelen zich ophopen en dat variatie dit voorkomt, was te stellig.
Wil je verder in je eigen keuken kijken: we schreven eerder over welke pannen geschikt zijn voor inductie, over een airfryer schoonmaken zonder de laag te slopen en over energiezuinig koken.
Bij waterfilterkannen speelt een andere vraag: wat bewijst de advertentie over het filter? De waterfilter PFAS-claimcheck zet zulke beloftes naast de drinkwatercijfers en laat zien welke meetgegevens ontbreken.
De TFA-norm is het eerste dat je terugziet in de winkel
De Europese voedselautoriteit EFSA heeft vorige maand de veiligheidsnorm voor TFA verlaagd, een afbraakproduct van pfas dat via grondwater en bodem in graanproducten als brood en koekjes terechtkomt. Dat is de eerste plek waar dit onderwerp uit de wetenschap in het schap belandt. Zodra het toelatingscollege middelen op die nieuwe norm gaat toetsen, verdwijnen er stoffen van de markt of ze blijven; dat is het moment waarop blijkt of een lagere norm meer is dan een getal in een rapport.