Home › Blog › Pfas in je pan en op je aardbei
Uncategorized · 5 min lezen
Pfas in je pan en op je aardbei
Je staat bij het aanrecht met een pan in je hand waar de bodem van gekrast is. Ernaast liggen aardbeien onder de kraan en op het aanrecht een pak koekjes waarvan je de achterkant nog nooit hebt omgedraaid. Drie voorwerpen, drie verschillende routes waarlangs er iets in je eten komt, en maar één ervan lost zich op met biologisch kopen.
Aanleiding is de jaarlijkse Pesticiden Eetwijzer, met testresultaten van PAN Nederland. Citrusvruchten, aardbeien en spinazie leveren volgens die meting meerdere bestrijdingsmiddelen tegelijk op. NU.nl legde het voor aan twee toxicologen: emeritus hoogleraar Jacob de Boer en hoogleraar Annemarie van Wezel van de Universiteit Utrecht.
Pfas en pesticiden zijn niet hetzelfde probleem
De Boer maakt meteen het onderscheid dat in bijna elk keukenartikel door elkaar loopt. Pfas is een hele groep verbindingen. Sommige pfas zijn ook een bestrijdingsmiddel, maar meestal gaat het over de stoffen waarmee de antiaanbaklaag van je pan wordt gemaakt, of die in waterafstotende cosmetica en bepaalde plastics zitten.
Dat verschil bepaalt wat werkt. Biologisch kopen helpt volgens De Boer wel degelijk tegen bestrijdingsmiddelen: waar bij gewone supermarktproducten kleine hoeveelheden worden gemeten, wordt er bij biologische producten vrijwel niets aangetroffen. Voor pfas gaat die vlieger niet op. Van Wezel: pfas krijg je ook binnen via lucht, drinkwater en bodem, en dat zit dus net zo goed in biologische producten.
Het cocktaileffect is het punt waar de normen tekortschieten
Hier zit de scherpste observatie in het hele verhaal, en hij komt van De Boer. Voor elk afzonderlijk middel geldt een norm. Stel dat je per middel 1 milligram mag achterlaten, dan doen telers dat ook voor elk middel. Aardbeien staan erom bekend het meest bespoten te zijn en dragen soms tien verschillende bestrijdingsmiddelen.
Reken dat rond: tien middelen die elk keurig binnen hun eigen norm blijven, leveren bij elkaar tien keer die hoeveelheid op. Elk middel voldoet, het totaal is nergens genormeerd. Dat heet het cocktaileffect en daar is nog weinig over bekend. Wij vinden dat een normstelsel dat per stof afvinkt en het totaal niet weegt, precies verkeerd om is opgezet voor de manier waarop mensen eten.
Voor je pan geldt iets anders dan voor je aardbeien
Op deze site gaat het over apparatuur, dus dat deel verdient een eigen antwoord. Een antiaanbaklaag is geen tikkende bom in je keuken, maar een beschadigde laag is wel het enige onderdeel van dit verhaal waar je zelf volledig over gaat. Een pan met krassen, afbladdering of een bodem die niet meer glad is, hoort weg. Niet uit voorzorg tegen iets vaags, maar omdat een laag die loslaat zijn werk niet meer doet en je hem dus toch al aan het opstoken bent.
Van Wezel wijst daarnaast op iets wat in de keukenwereld weinig aandacht krijgt: bewerkt eten is door allerlei apparaten gegaan en die lekken ook weer pfas, soms via de verpakking. Dat is geen reden om alles zelf te gaan malen, wel een reden om te snappen dat “onbewerkt” hier iets anders oplevert dan alleen minder zout.
Onze eigen “koop lokaal” is losser dan hij klinkt
Wij vinden, met Van Wezel, dat je binnen Europa beter af bent omdat het gebruik van pesticiden en pfas hier redelijk gereguleerd is. Daar hoort meteen bij dat Nederland zelf allesbehalve schoon is. Pfas is hier wijdverspreid; omwonenden van Chemours en mensen rond de Westerschelde hebben er meer van in hun bloed dan gemiddeld, en het RIVM raadt aan zo min mogelijk vis en mosselen uit de Westerschelde te eten. Zelfs eieren van hobbykippen bevatten meer pfas dan die uit de supermarkt. “Lokaal” is dus een vuistregel, geen garantie, en wie hem als garantie verkoopt, verkoopt lucht.
Varieer je fruit deze week in plaats van het te schrappen
Koop de komende boodschappen niet drie keer dezelfde aardbeien of citrusvruchten, maar wissel af met ander seizoensfruit. Van Wezel legt uit waarom dat werkt: pfas en veel bestrijdingsmiddelen hopen zich op, en door te variëren voorkom je dat je steeds uit dezelfde bron opbouwt. Het kost niets extra en het is het enige advies uit dit hele verhaal dat je zonder duurdere boodschappen kunt uitvoeren.
Wil je verder in je eigen keuken kijken: we schreven eerder over welke pannen geschikt zijn voor inductie, over een airfryer schoonmaken zonder de laag te slopen en over energiezuinig koken.
De TFA-norm is het eerste dat je terugziet in de winkel
De Europese voedselautoriteit EFSA heeft vorige maand de veiligheidsnorm voor TFA verlaagd, een afbraakproduct van pfas dat via grondwater en bodem in graanproducten als brood en koekjes terechtkomt. Dat is de eerste plek waar dit onderwerp uit de wetenschap in het schap belandt. Zodra het toelatingscollege middelen op die nieuwe norm gaat toetsen, verdwijnen er stoffen van de markt of ze blijven; dat is het moment waarop blijkt of een lagere norm meer is dan een getal in een rapport.